مقالهء ششم در ساير عملهاى صالح است و در اين پنج باب است . باب اوّل : در توبه است و آن عبارت است از پاك گردانيدن دل از گناه « 1 » و بازگشت نمودن از مرتبهء دورى به مرتبهء نزديكى . و به عبارتى ديگر عبارت است از ترك نمودن معاصى في الحال و عازم بودن بر « 2 » ترك آنها در استقبال و تدارك نمودن آنچه سابقاً كرده از تقصيرات . وتوبه واجب است در « 3 » هر حالى و في الفور واجب است . و شرطش آن است كه از براى خدا باشد نه از براى طمع در مال يا جاه ، يا از ترس پادشاه ، يا از راه فقدان اسباب . و شرط ديگر آن است كه پشيمان باشد . و مراد از پشيمانى تألّم « 4 » قلب است و اندوهگين بودن بر گناه . و روح و حيات توبه و توبهء حقيقى اين است و اين مقدور كسى نيست . و آنچه مقدور است تحصيل اسباب پشيمانى است كه آن علم و ايمان است و اين دو را در دل جاى دادن و محقّق گردانيدن . حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : پشيمانى توبه است « 5 » . زيرا كه خالى نمىباشد از

--> ( 1 ) . گناه / a گناهان . ( 2 ) . بر / a و . ( 3 ) . در / a از . ( 4 ) . s - تألّم . ( 5 ) . كتاب من لا يحضره الفقيه 4 : 380 ح 5811 . تحف العقول : 55 . عوالي اللئالي 1 : 292 ح 168 .